परिचय
भारत की संसद = राष्ट्रपति + राज्यसभा + लोकसभा। भाग-V, अनुच्छेद 79-122।
लोकसभा (House of the People)
अधिकतम 552 सदस्य। वर्तमान में 543 निर्वाचित सीटें। 104वें संशोधन 2019 द्वारा एंग्लो-इंडियन सीटें समाप्त। कार्यकाल: 5 वर्ष। न्यूनतम आयु: 25 वर्ष। प्रथम अध्यक्ष — गणेश वासुदेव मावलंकर।
राज्यसभा (Council of States)
अधिकतम 250 सदस्य — 238 निर्वाचित + 12 राष्ट्रपति द्वारा मनोनीत। वर्तमान में 245 सदस्य। कभी भंग नहीं होती। कार्यकाल 6 वर्ष। न्यूनतम आयु 30 वर्ष। पदेन सभापति — उपराष्ट्रपति।
प्रमुख कार्य
धन विधेयक (अनुच्छेद 110): केवल लोकसभा में। राज्यसभा 14 दिन में लौटा सकती है। प्रश्नकाल (11-12 बजे): तारांकित, अतारांकित, अल्प सूचना। शून्य काल (12-1 बजे): 1962 से परंपरा।
संयुक्त बैठक (अनुच्छेद 108)
केवल 3 बार: 1961 (दहेज निषेध), 1977 (बैंकिंग), 2002 (POTA)।
दसवीं अनुसूची — दल-बदल निषेध
52वां संशोधन 1985। किहोतो होलोहान 1992 — संवैधानिक वैधता।
RAS Prelims में महत्व
3-5 प्रश्न। लोकसभा: 543, 25 वर्ष, 5 वर्ष। राज्यसभा: 250 अधिकतम, 30 वर्ष, 6 वर्ष, कभी भंग नहीं। 104वां संशोधन 2019 — एंग्लो-इंडियन सीटें। संयुक्त बैठक 3 बार। ट्रिक: LS=543/25/5; RS=250/30/6/Never।